IJsvorming

De vorming van het ijs hang af van diverse factoren. Uiteraard is de temperatuur het belangrijkste, maar direct daarna volgen de omstandigheden, zoals de watertemperatuur, de windsterkte en de luchtvochtigheid. Pas als alle factoren gunstig zijn is sprake van de snelste ijsvorming.

Wind speelt een sterke rol bij de ijsvorming; links de wind die vat heeft op de sloot

Wind speelt een sterke rol bij de ijsvorming; links de wind die vat heeft op de sloot

Het blijft altijd weer spannend of de weersomstandigheden zo blijven dat de ijsvorming het snelst verloopt.

Als de wind in de lengterichting van de sloot staat kan het gebeuren dat deze sloot open blijft terwijl de dwarssloten al lang met ijs bedekt zijn. Zo kan het zijn dat de dikte van het ijs op diverse sloten zeer verschillend zijn, zonder dat we het weten als we erop rijden.

Als we bij het ijs staan en er is niemand op, dan is het meestal wel een indicatie dat het niet veilig genoeg is. Veel mensen die in de omgeving van het ijs wonen, kennen de voorgeschiedenis van het ijs. Vak proberen ze ook wel wat mogelijk is of hebben een idee van de dikte van het ijs. Een oude stelregel is dat ijs zonder sneeuw bij elke graad vorst 2,5 mm per dag aangroei. Ingewikkelder wordt het als we andere factoren erin betrekken zoals windsnelheid, bewolking en luchtvochtigheid.

Water in beweging

Water in beweging

Een klein dammetje onder water zorgt al voor een flinke beweging van het water. De ijsvorming kan daardoor een stuk langer duren.

Van water tot ijs
Zoet water heeft de hoogste dichtheid bij + 4 graden. Dit water bevindt zich onder in een open wateroppervlak. Stroming in rivieren en meren zorgt voor een hogere temperatuur op de bodem. Bij afkoeling van een wateroppervlak  wordt dit water zwaarder en zakt omlaag. Dit water wordt weer vervangen door warmer water van grotere diepte. Dit proces van afkoeling zorgt voor een grote beweging tussen de diverse lagen in het water. Deze beweging gaat door tot de totale watermassa een temperatuur heeft bereikt van + 4 graden. Dit betekent dat er in meren vaak enorme waterhoeveelheden moeten afkoelen voordat  het bovenste water van + 4 graden tot het vriespunt is gekomen. Bij grote meren kan het zeer lang duren voordat dit het geval is. Bij rivieren spelen weer andere factoren in de stroming een belangrijke rol.

Op veel plaatsen stroomt het water om de hoogte te reguleren

Op veel plaatsen stroomt het water om de hoogte te reguleren

Water is in beweging
Op veel plaatsen in ons land wordt de waterstand gereguleerd door bemaling. Opkomend water wordt in een uitgebreid waterstelsel van sloten, vaarten en kanalen voortdurend afgevoerd zodat de stand van het water niet te hoog wordt. Als gevolg daarvan gaat het water onder het ijs stromen en kan de ijsdikte sterk variëren., zonder dat we het zien.

Hier is inbreng van water zichtbaar; onder het ijs zie je er weinig van

Hier is inbreng van water zichtbaar; onder het ijs zie je er weinig van

Behalve de wind kun ook andere factoren een rol spelen. Zo kunnen bruggen en andere elementen op en rond het water ijsvorming tegengaan. Zeker beton en steen die de zonnewarmte overdag makkelijk aannemen en ‘s nachts lang vasthouden kunnen ijsvorming belemmeren. Bruigelementen boven het water kunnen de kou tegenhouden en de warmte lang vasthouden. Dat werkt dus dubbel in het nadeel.

Voorbeeld van duiker en waterinlaat die ijsvorming belemmeren

Voorbeeld van duiker en waterinlaat die ijsvorming belemmeren

De ijsaangroei hangt van meer factoren af dan alleen het aantal graden dat het vriest. Zo speelt ook de windsterkte, de luchtvochtigheid, de helderheid in de atmosfeer en de al gevormde ijslaag een belangrijke rol.

REKENVOORBEELD 1

Globale regel is dat bij -5 graden duurt het 6 uur voor de vorming van 1 cm ijs. Om dus 10 cm dik ijs te krijgen zou het 60 uur 5 graden moeten blijven vriezen. Dat is 2 dagen en nog een nacht.
Gaat het dus op zaterdagnacht  5 graden vriezen, dan zou je woensdag ergens kunnen schaatsen.

REKENVOORBEELD 2

Uitgangspunt 3 cm ijs
Windsnelheid 2 m/sec
Temperatuur -5 graden
IJsaangroei in 10 uur tot totaal 5,3 cm

Bij -7 graden is dat een totale dikte van 5,6 cm
Na drie nachten – 5 graden is er in dit geval een ijsvloer van 10 cm

Lees meer over ijsvorming:

Een brede vaart zonder schaatsers; hoe veilig is het?

Een brede vaart zonder schaatsers; hoe veilig is het?